Skip to content

Chizmachilik I

ChizM105 · 1-semester · 60110500 Fine Arts and Engineering Graphics · 2025 intake

Credits
5
Total hours
150
Contact hours
60
Type
Compulsory
Block
Majburiy fanlar
Final assessment
Imtihon

Hours breakdown

  • Lecture30 h
  • Practical30 h
  • Independent study90 h

Topics · 45

Lecture · 30 h

  1. 1.Kirish. Chizmachilik fanining rivojlanishi tarixi. Grafika tarixi. Markaziy Osiyoda grafikaning rivojlanishiga hissa qo‘shgan buyuk olimlar. Chizmachilik xojaligini tashkil etish. Chizma buyumlari, asboblari va moslamalari. Ish joyini tashkil qilish. Chizmalarni taxt qilish. Masshtablar.2
  2. 2.Chizmalarda o‘lchamlar qo‘yish. O‘lcham qo‘yish qoidalari, burchaklar, aylanalar, kvadratlarga o’lcham qo’yish, tekis shaklga o‘lcham qo‘yish.2
  3. 3.Geometrik yasashlar. Parallel to‘g‘ri chiziqlar o‘tkazish. Perpendikular to‘g‘ri chiziqlar o‘tkazish. Burchaklarni transportir yordamida o‘lchash va yasash. Burchaklarni sirkul va chizg‘ich yordamida yasash va teng bo‘laklarga bo‘lish. Uchburchaklar va ularni yasash. Ko‘pburchaklarni yasash. Egri chiziqlar va ularni yasash.2
  4. 4.Tutashmalar. Tutashmalar, ularning turlari. Tutashma elementlari. Tutashma elementlari va uning amaliy tadbig‘i. Tutashma elementi qatnashgan detal chizmasiga o’lcham qo’yish.2
  5. 5.O‘ramalar yasash.2
  6. 6.Qiyalik va konusliklar.2
  7. 7.Lekalo egri chiziqlari. Lekalo egri chiziqlari va ularning turlari. Konus kesimlari. Lekalo egri chiziqlaridan ellips, parabola, giperbola chizmalarini bajarish qoidalari.2
  8. 8.2-modul. Proyeksion chizmachilik. Proyeksiyalar yasash. Markaziy va parallel proyeksiyalash. O‘zaro perpendikular ikkita proyeksiya tekisliklarida tasvirlar yasash. O‘zaro perpendikular bo‘lgan uchta proyeksiya tekisliklarida tasvirlar yasash. Ko‘rinishlarning “A” va “E” tizimlarda tasvirlanishi.2
  9. 9.Qirqimlar va kesimlar. Qirqim turlari va uningkesimdan farqi. Oddiy qirqimlar bajarish.2
  10. 10.Kesim turlari va chizmalardagi tadbig’i.2
  11. 11.Chizmalarda tasvirlar sonini kamaytiruvchi shartlilik va soddalashtirishlar.2
  12. 12.Sirtlarning o‘zaro kesishuv chizig‘ining ortogonal proyeksiyalari.2
  13. 13.Aksonometrik proyeksiyalar. Aksonometrik proeksiya turlari hamda uning hosil bo’lishi.2
  14. 14.Detalning eskizi va texnik rasmini bajarish. Detalning eskizini bajarish qoidalari hamda bosqichlari. Detal texnik rasmini bajarish qoidalari hamda bosqichlari.2
  15. 15.Loyihalash elementlari haqida umumiy tushuncha. Loyihalash elementlari. Loyihalash ishlarining prinsiplari. Detalning fazoviy holatini o’zgartirish, o’yib olish orqali yangi detal tuzish qoidalari va bosqichlari.2

Practical · 30 h

  1. 1.Chizma chiziqlari. Chizmaning asosiy yozuvi. Chizmada materiallarning grafik belgilanishi.2
  2. 2.Standart shriftlar. Shrift guruhlari.2
  3. 3.Tutashma elementlari bor detal konturini chizish.2
  4. 4.Sirkul egri chiziqli naqsh. Naqshlarning geometrik asoslari. Ovallar. O‘ramalar.2
  5. 5.Davriy egri chiziqlar. Evolventa va spirallar.2
  6. 6.Qiyalik va konusliklar.2
  7. 7.Ko’rinishlar. Detallarning shaklini chizmalari orqali tahlil qilish.2
  8. 8.Murakkab qirqim bajarish.2
  9. 9.Izometrik proyeksiya. Dimetrik proyeksiya. Aksonometrik proyeksiyalarda qirqim bajarish.2
  10. 10.Tavsif bo‘yicha modelning ortogonal va aksonometrik proyeksiyasini bajarish.2
  11. 11.Detal sirtlarini aksonometrik proyeksiyada ajratib chizish (tahlil qilish).2
  12. 12.Detalda og‘ma qirqim bajarish, kesim yuzasining haqiqiy kattaligini aniqlash va qolgan qismining aksonomerik proyeksiyasini bajarish.2
  13. 13.Tekis kesimga еga bo‘lgan detalning ortogonal va aksonometrik proyeksiyasini bajarish.2
  14. 14.Sirtlarning o‘zaro kesishuv chizig‘ining ortogonal va aksonometrik proyeksiyasini bajarish.2
  15. 15.Detalning fazoviy holatini o‘zgartirib chizish. Shartga binoan o‘yib olish orqali detal hosil qilish. Ikki proyeksiyasi berilgan detalning yoyilmasini va modelini yasash.2

Independent study · 90 h

  1. 1.Davlat standartlari.6
  2. 2.Chizma formatlarining o‘lchamlari.6
  3. 3.O‘lcham qo‘yish qoidalari va amaldagi tadbig‘i.6
  4. 4.Standart chizma shriftlari.6
  5. 5.Talaba o‘z tarjimai holi, uy manzilini chizma shriftida yozish (90 – 100 ta so‘zdan iborat)6
  6. 6.Geometrik yasashlar: kesmani, burchaklarni, aylanalarni teng bo‘laklarga bo‘lish.6
  7. 7.Qiyalik va konuslik.6
  8. 8.O‘ramalarning hosil bo‘lishi va amaliy tadbig‘i (3-5-7-8 markazli).6
  9. 9.Tutashma elementlari va uning amaliy tadbig‘i.6
  10. 10.Sirkul egri chiziqlari va vazifalariga oid mashq bajarish.6
  11. 11.Lekalo egri chiziqlari va vazifalariga oid mashq bajarish.6
  12. 12.Siklik egri chiziqlar va vazifalariga oid mashq bajarish6
  13. 13.Evolventa va spirallar va vazifalariga oid mashq bajarish.6
  14. 14.Detalning ikkita va uchta o‘zaro perpendikulyar tekislikka proeksiyalash. Ko‘rinishlarning Yevropa va Amerika tizimi.6
  15. 15.Oddiy va murakkab qirqimlar va grafik ishlarga oid mashqlar bajarish.6

Assessment (max score)

  • Final exam 5
  • Total 5
  • Midterm 1 5
  • Midterm 2 5

Source: HEMIS. Titles as in HEMIS (in Uzbek). Reading list and grading criteria are in the department's approved syllabus.

Back to curriculum