Skip to content

Chizma geometriya

ChizGeo11210 · 1-semester · 60110500 Fine Arts and Engineering Graphics · 2025 intake

Credits
6
Total hours
180
Contact hours
74
Type
Compulsory
Block
Majburiy fanlar
Final assessment
Imtihon

Hours breakdown

  • Lecture30 h
  • Practical44 h
  • Independent study106 h

Topics · 67

Lecture · 30 h

  1. 1.Fanning predmeti va o‘rganish usullari. Tasvir yasash usullari. Fanning maqsadi, vazifalari, predmeti va o‘rganish usullari. Markaziy va parallel proyeksiyalash usullari hamda uning xossalari. To‘g‘ri burchakli proyeksiyalash. Fazoni chorak va oktantlarga bo‘lish. Nuqtaning chorak va oktantlardagi proyeksiyalari.2
  2. 2.To‘g‘ri chiziqning ortogonal proyeksiyalari. Umumiy va xususiy vaziyatdagi to‘g‘ri chiziqlar va uning ortogonal proyeksiyalari. To‘g‘ri chiziq kesmasini berilgan nisbatda bo‘lish. To‘g‘ri chiziq kesmasini tahlil qilish.2
  3. 3.Tekislikning ortogonal proyeksiyalari va uning tahlili. Tekislikning ortogonal proyeksiyada berilish usullari. Umumiy va xususiy vaziyatdagi tekisliklar. Tekislikning izlari. To‘g‘ri burchakning proyeksiyalari. Konkurent nuqtalar.2
  4. 4.To‘g‘ri chiziq va nuqtaning tekislikka tegishlilik shartlari. Tekislikning bosh chiziqlari. To‘g‘ri chiziq va nuqtaning tekislikka tegishliligi. Tekislikning gorizontali, frontali va profili. Tekislikning eng katta og‘ma chizig‘i.2
  5. 5.To‘g‘ri chiziq va tekisliklarning o‘zaro parallelligi. Ikki tekislikning o‘zaro kesishishi. To‘g‘ri chiziq va tekislikning o‘zaro parallelligi. Tekisliklarning o‘zaro parallelligi. O‘zaro kesishuvchi tekisliklar. Oddiy geometrik shakllarning o‘zaro perpendikulyarligi.2
  6. 6.Ortogonal proyeksiyalar (epyur)ni qayta tuzish usullari. Ortogonal proyeksiyalar (epyur)ni qayta tuzish haqida umumiy ma’lumotlar. Tekis parallel ko‘chirish usuli. Harakat tekisligi. Geometrik shaklning harakatlanishi. Tekis parallel ko‘chirish usuli pozitsion va metrik masalalar yechish.2
  7. 7.Aylantirish usuli. Aylanish o‘qi, aylanish (harakat) tekisligi, aylantirish markazi, aylantirish radiusi. Aylanish o‘qining vaziyatlari. Aylantirish usulida pozitsion va metrik masalalar yechish. Ustma-ust qo‘yish (jipslashtirish) usuli.2
  8. 8.Proyeksiyalar tekisliklarini almashtirish usuli. Proyeksiyalar tekisliklarini bir va ikki marta almashtirish. Proyeksiyalar tekisliklarini almashtirish usulida pozitsion va metrik masalalar yechish.2
  9. 9.Ko‘pyoqliklar. Ko‘pyoqliklar va uning turlari2
  10. 10.Ko‘pyoqliklarni proyeksiyalovchi tekislik bilan kesishishi. Kesim tomonlarini yasash usullari. Kesim uchlarini yasash usullari. Ko‘pyoqliklarning yoyilmalari. Ko‘pyoqliklarning yoyilmalarini bajarish usullari. Ko‘pyoqliklarni to‘g‘ri chiziq bilan kesishishi.2
  11. 11.Ko‘pyoqliklarning o‘zaro kesishishi. O‘zaro xususiy vaziyatda joylashgan ko‘pyoqliklarning kesishishi. Ananev to‘ri.2
  12. 12.Egri chiziqlar. Egri chiziqlar va uning turlari. Tekis egri chiziqning egriligi. Evolyuta va evolventa. Tekis egri chiziq nuqtalarining klassifikasiyasi. Ikkinchi tartibli egri chiziqlar. Sirtlar va ularni loyihalash.2
  13. 13.Ikkinchi tartibli aylanish sirtlari. Aylanish sirtlarini tekislik va to‘g‘ri chiziq bilan kesishishi. Ikkinchi tartibli aylanish sirtlarining hosil bo‘lishi: sfera, ellipsoidlar, paraboloid, giperboloidlar. Tor (xalqa) sirti. To‘g‘ri doiraviy konus va silindrlar. Aylanish sirtlarni proyeksiyalovchi tekislik va to‘g‘ri chiziq bilan kesishishi. Chiziqli sirtlar va ularni loyihalash.2
  14. 14.Sirtlarning yoyilmalarini yasash usullari. Yoyilmalar asosida sirt modellarini yasash. Yoyiladigan va yoyilmaydigan sirtlar. Yoyilma bajarish usullari: uchburchaklar usuli, normal kesim usuli, dumalatish usuli. Yoyilmaydigan sirtlarning taqribiy yoyilmalarini bajarish.2
  15. 15.Sirtlarga urinma tekisliklar o‘tkazish. Sirtlarga urinma o‘tkazish holatlari. Sirtning elliptik, parabolik va giperbolik nuqtalari. Sirt proyeksiyalarining ocherklarini yasash.2

Practical · 44 h

  1. 1.Nuqtaning chorak va oktantlardagi proeksiyalarini yasash.2
  2. 2.Umumiy va xususiy vaziyatdagi to‘g‘ri chiziqlarning oktantlardagi proeksiyalari.2
  3. 3.Koordinatalari orqali berilgan to‘g‘ri chiziq kesmasini tahlil qilish. To‘g‘ri chiziqning izlarini yasash.2
  4. 4.Ikki proeksiyasi orqali berilgan to‘g‘ri chiziq kesmasini tahlil qilish.2
  5. 5.Ikki to‘g‘ri chiziqning o‘zaro vaziyatlari.2
  6. 6.Tekislikning izlarini yasash. Xususiy vaziyatdagi tekisliklarning xususiyatlari.2
  7. 7.Tekislikni tahlil qilish.2
  8. 8.Nuqta va to‘gʻri chiziqni tekislikka tegishliligiga oid masalalar yechish.2
  9. 9.To‘g‘ri chiziqni tekislik bilan kesishgan nuqtasini aniqlash. Nuqtadan tekislikkacha bo‘lgan eng qisqa masofani aniqlash. Tekislikka parallel va perpendikulyar bo‘lgan to‘g‘ri chiziqlar o‘tkazish.2
  10. 10.O‘zaro parallel va perpendikulyar bo‘lgan tekisliklar o‘tkazish.2
  11. 11.Tekis parallel ko‘chirish usulida metrik va pozitsion masalalar yechish.2
  12. 12.Aylantirish usulida pozitsion va metrik masalalar yechish.2
  13. 13.Ustma-ust qo‘yish (jipslashtirish) orqali masalalar yechish.2
  14. 14.Proyeksiyalar tekisliklarini almashtirish usulida masalalar yechish. Grafik masalalarni qulay usulda yechish.2
  15. 15.Ko‘pyoqlik (piramida)larni umumiy vaziyatdagi tekislik bilan kesishish chizig‘i va uning yoyilmasini bajarish.2
  16. 16.Ko‘pyoqlik (prizma)larni umumiy vaziyatdagi tekislik bilan kesishish chizig‘i va uning yoyilmasini bajarish.2
  17. 17.Xususiy vaziyatda joylashgan qirrali sirtlarning o‘zaro kesishish chizig‘ini aniqlash.2
  18. 18.Aylanish sirtlarni umumiy vaziyatdagi tekislik bilan kesishgan chizig‘ini va kesim yuzasining haqiqiy kattaligini aniqlash. Avvaldan berilgan parametrlarga asosan chiziq va sirtlarni loyihalash.2
  19. 19.Chiziqli sirtlarni tekislik bilan kesishgan chizig‘i va kesim yuzasining haqiqiy kattaligini aniqlash. To‘g‘ri chiziqni chiziqli sirt bilan kesishgan nuqtasini aniqlash2
  20. 20.Sirtlarning yoyilmalarini yasash.2
  21. 21.Yoyilmaydigan sirtlarning taqribiy yoyilmasini yasash.2
  22. 22.Sirtlarga urinma tekisliklar o‘tkazish.2

Independent study · 106 h

  1. 1.Xususiy vaziyatdagi nuqtalarning ortogonal proyeksiyalarini yasash.2
  2. 2.1-4 choraklarda joylashgan nuqtalarning proyeksiyalarini yasashga mashq.4
  3. 3.1-8 oktantlarda joylashgan nuqtalarning proyeksiyalarini yasashga mashq.4
  4. 4.Nuqtaning proyeksiyalar tеkisliklaridan uzoqligini aniqlash.4
  5. 5.Raqobatlashuvchi nuqtalarni fazodagi vaziyatlarini tеkshirish.4
  6. 6.Bissеktor tеkisligi xususiyatlaridan foydalanib grafik masalalar yechish. Toʻgʻri burchakning proyeksiyasini oʻziga xos jihatlari.2
  7. 7.Toʻgʻri chiziq kesmasini turli oktantlardagi proyeksiyalarini tahlil qilish.4
  8. 8.Epyurda toʻgʻri chiziqning gorizontal, frontal va profil izlarini aniqlash.4
  9. 9.Tеkislikning bosh va eng katta ogʻma chiziqlaridan masala yechishda samarali foydalanish holatlari.4
  10. 10.Tеkislikning izlarini aniqlashda eng qulay holatdan foydalanish imkoniyatlari.4
  11. 11.Toʻgʻri chiziqni tеkislik bilan kеsishgan nuqtasini aniqlashda raqobatlashuvchi toʻgʻri chiziqdan foydalanish.4
  12. 12.Tеkisliklarning oʻzaro kеsishish chizigʻini aniqlashda yordamchi kеsuvchi tеkislikning ahamiyati.4
  13. 13.Ikki toʻgʻri chiziq orasidagi burchakni aniqlash.4
  14. 14.Ikki tеkislik orasidagi burchakni aniqlash.4
  15. 15.Тoʻgʻri chiziq va tеkislik orasidagi burchakni aniqlash.4
  16. 16.Тoʻgʻri chiziq va tеkislik orasidagi burchakni aniqlash.4
  17. 17.Tekis parallel koʻchirish usulida turli murakkablikdagi masalalarni yechish.2
  18. 18.Aylantirish va ustma-ust qoʻyish usullarida turli murakkablikdagi pozitsion va metrik masalalarni yechish.4
  19. 19.Proyeksiyalar tekisliklarini bir va ikki marta almashtirish orqali grafik masalalar yechish.4
  20. 20.Masala yеchimiga tеz va qulay holatda ega boʻlish uchun umumiy (an'anaviy-klassik) va epyurni qayta tuzish usullaridan maqsadga muvofiqini tanlash.4
  21. 21.Aralash masalalar yechish. Olimpiada masalalarini yechish4
  22. 22.Koʻpyoqliklarning turlari va uning ortogonal proyeksiyalarini bajarish.2
  23. 23.Platon jismlarning yoyilmalari va modellarini yasash.4
  24. 24.Arximed jismlarining yoyilmalari va modellarini yasash.4
  25. 25.Koʻpyoqliklarni tekislik va toʻgʻri chiziq bilan kesishishi.4
  26. 26.Koʻpyoqliklarni oʻzaro kesishish chizigʻini aniqlash usullari.4
  27. 27.Egri chiziqlarga urinma va normallar oʻtkazish.2
  28. 28.Ikkinchi tartibli aylanish sirtlarida nuqta va chiziqlarning yetishmovchi proyeksiyalarini aniqlash.2
  29. 29.Sirtlarni tekislik va toʻgʻri chiziq bilan kesishishi.4
  30. 30.Sirtlarning ocherklarini yasashda urinma tekisliklarning ahamiyati.2

Assessment (max score)

  • Final exam 5
  • Total 5
  • Midterm 1 5
  • Midterm 2 5

Source: HEMIS. Titles as in HEMIS (in Uzbek). Reading list and grading criteria are in the department's approved syllabus.

Back to curriculum