Skip to content

Tadbirkorlik asoslari

TA2802 · 5-semester · 60110200 Preschool Education · 2024 intake

Credits
5
Total hours
150
Contact hours
60
Type
Elective
Block
Tanlov fanlar
Final assessment
Imtihon

Hours breakdown

  • Lecture30 h
  • Practical30 h
  • Independent study90 h

Topics · 36

Lecture · 30 h

  1. 1.Tadbirkorlik tafakkuri va biznes imkoniyatlarini aniqlash. Tadbirkorlikning mohiyati: kichik biznes, mikrobiznes, startap, oilaviy va ijtimoiy tadbirkorlik yo‘nalishlari. Tadbirkorlik tafakkuri va kundalik hayotiy muammolarni biznes imkoniyati sifatida ko‘rish. “Muammo — yechim — mijoz — daromad manbai” zanjirini shakllantirish.2
  2. 2.Muammo asosida biznes g‘oyani shakllantirish. Bozordagi bo‘shliqlar va real muammolarga asoslangan biznes g‘oyalarni shakllantirish. G‘oyalarni topish va tahlil qilish usullari: kuzatish, mijoz bilan suhbat, so‘rovnoma va fikrlar shturmi. Eng kam xarajatli sinov mahsuloti (MVP) konsepsiyasi: oddiy namuna, katalog yoki raqamli maket tayyorlash.2
  3. 3.Mahsulotni kam xarajat bilan bozorda sinab ko‘rish. Biznesni moliyalashtirish manbalari va o‘sish uchun investitsiya sifatida kredit olishning afzalliklari. Biznes krediti va shaxsiy ehtiyoj uchun beriladigan iste’mol kreditining tub farqlari. Kredit shartlari: garov, kafillik, imtiyozli davr, foiz to‘lovlari va pul oqimi tahlili.2
  4. 4.Biznesni qonuniy rasmiylashtirish va davlat ro‘yxatidan o‘tkazish. Tadbirkorlikning tashkiliy-huquqiy shakllari: yakka tartibdagi tadbirkor (YATT), MChJ, oilaviy korxona va kooperativlar. Biznesni onlayn ro‘yxatdan o‘tkazish: firma nomi, yuridik manzil va E-IMZO. Litsenziya va ruxsatnoma talab qilinadigan faoliyat turlari hamda noqonuniy faoliyatning huquqiy xavflari.2
  5. 5.Tadbirkor qanday soliqlarni to‘laydi va hujjatlarni yuritadi. Kichik biznes uchun mavjud soliq rejimlari: soddalashtirilgan va umumiy soliq tizimi hamda soliq imtiyozlari. Soliq uzilishi va soliq to‘lovchining shaxsiy kabinetini elektron hisoboti bilan birlashtirish. Birlamchi moliyaviy hujjatlar: hisob-faktura, chek, yuk xati va daromad-xarajat daftarini yuritish qoidalari.2
  6. 6.Biznes-model qanday ishlaydi. Biznes-modelning maqsadi: biznes qanday ishlaydi va qanday yo‘l bilan daromad keltirishini rejalashtirish. Biznes model sxemasi (Osterwalder Canvas) elementlari: mijozlar, qiymat taklifi, kanallar, resurslar va hamkorlar. Bozorda keng tarqalgan zamonaviy biznes modellar (obuna tizimi, franshiza, onlayn platforma, B2B, B2C).2
  7. 7.Mijoz kim va unga nima kerak? Maqsadli mijozlarni segmentlash: yoshi, daromadi, qiziqishi va xarid odatlari bo‘yicha guruhlash. Ideal mijoz portretini (Persona) yaratish: ehtiyoji, muammo va xarid qilish motivatsiyasi. Bozor hajmini baholash (TAM, SAM, SOM) va dastlabki bozor tahlilini mumkin bo‘lgan potensial mijozlar sonini hisoblash.2
  8. 8.Mahsulotni reklama qilish va mijozga yetkazish. Marketing-miks (4P) konsepsiyasi: mahsulot, narx, sotish joyi va rag‘batlantirish o‘zaro bog‘liqligi. Zamonaviy va arzon reklama kanallari: raqamli marketing, ijtimoiy tarmoqlar (SMM) va maqsadli (targeted) reklama. Mahsulotni mijozga yetkazish (distributsiya) kanallari va logistika jarayonini to‘g‘ri rejalashtirish.2
  9. 9.Savdo jarayonini tashkil etish va mijozlar bilan ishlash. Savdo voronkasi (Sales Funnel) tushunchasi: qiziqish uyg‘otishdan to xarid va sodiqlik bosqichigacha. Mijozlar bilan samarali muloqot qilish, muzokaralar olib borish va e’tirozlar bilan ishlash texnikasi. Savdoni avtomatlashtirish: CRM tizimlari va mijozlar bazasini yuritishning biznes uchun ahamiyati.2
  10. 10.Mahsulot narxini shakllantirish. Tannarx tushunchasi: mahsulot yoki xizmatni ishlab chiqarishdagi to‘g‘ri va egri xarajatlar. Narx belgilash metodlari: xarajatlarga asoslangan, raqobatchilarga yo‘naltirilgan va qiymatga asoslangan narxlar. Doimiy va o‘zgaruvchan xarajatlarni hisoblash hamda zararsizlik nuqtasini (Break-even point) aniqlash.2
  11. 11.Biznesda pul oqimini rejalashtirish: kirim, chiqim va mablag‘ jalb qilish. Pul oqimi to‘g‘risidagi hisobot (Cash Flow Statement): pulning haqiqiy harakatini va qoldig‘ini kuzatish. Biznesda kassa defitsiti (pul yetishmovchiligi) tushunchasi, uning sabablari va oldini olish yo‘llari. Aylanma mablag‘larni boshqarish: debitorlik va kreditorlik qarzdorliklari nazorati.2
  12. 12.Biznesda foyda va zarar tahlili. Foyda va zararlar to‘g‘risidagi hisobot (P&L — Profit and Loss): yalpi, operatsion va sof foyda. Pul oqimi (Cash Flow) va foyda (Profit) o‘rtasidagi farqlar hamda ularning moliyaviy tahlildagi o‘rni. Rentabellik ko‘rsatkichlari (ROI, ROE, ROS) hisoblash va biznesning iqtisodiy samaradorligini baholash.2
  13. 13.Biznes-reja tuzish va mahsulotni tashqi bozorga olib chiqish. Biznes-rejaning tuzilishi va asosiy bo‘limlari (rezyume, marketing, ishlab chiqarish, moliyaviy reja). Investorlar va banklar uchun biznes-reja taqdim etishning o‘ziga xos talablari hamda mezonlari. Eksport faoliyati asoslari: tashqi bozorlarni tahlil qilish va mahsulotni xalqaro standartlarga moslashtirish.2
  14. 14.Jamoani shakllantirish, xodimlarni boshqarish va xavflarni aniqlash. Startap va kichik biznesda jamoaning roli: asoschilar (co-founders) va ilk xodimlarni tanlash mezonlari. Xodimlarni motivatsiya qilish tizimi (moddiy va nomoddiy) hamda vazifalarni to‘g‘ri delegatsiya qilish. Biznes xavflarini (risklarini) klassifikatsiyalash: moliyaviy, bozor, operatsion va huquqiy risklar.2
  15. 15.Biznes g‘oyani taqdim etish va tadbirkorlik yo‘lini boshlash. Pitch Deck tushunchasi: loyihani investorlarga qisqa va lo‘nda taqdim etish strukturasi. “Elevator Pitch” (lift taqdimoti) texnikasi va 1–3 daqiqa ichida biznes g‘oyaning mohiyatini jozibali ochib berish. Investor va ekspertlarning kutilayotgan savollariga tayyorgarlik ko‘rish hamda moliyaviy so‘rovlarni asoslab berish.2

Practical · 30 h

  1. 1.Tadbirkorlik tafakkuri va biznes imkoniyatlarni aniqlash. Tadbirkorlikning mohiyati, kichik biznes, mikrobiznes, startap, oilaviy va ijtimoiy tadbirkorlik yondashuvlari, tadbirkorlik tafakkuri va kundalik hayotiy muammolarni biznes imkoniyati sifatida ko‘rish, "Muammo – yechim – mijoz – daromad manbai" zanjirini shakllantirish.2
  2. 2.Mijoz muammosi asosida biznes g‘oyani shakllantirish. Bozordagi bo‘shliqlar va real muammolarga asoslangan biznes g‘oyalarni shakllantirish, g‘oyalarni topish va tahlil qilish usullari, kuzatish, mijoz bilan suhbat, so‘rovnoma va fikrlar shturmi, eng kam xarajatli sinov mahsuloti (MVP) konsepsiyasi, oddiy namuna, katalog yoki raqamli maket tayyorlash.2
  3. 3.Mahsulotni kam xarajat bilan bozorda sinab ko‘rish. Biznesni moliyalashtirish manbalari va o‘sish uchun investitsiya sifatida kredit olishning afzalliklari, biznes krediti va shaxsiy ehtiyoj uchun beriladigan iste’mol kreditining tub farqlari, kredit shartlari, garov, kafillik, imtiyozli davr, foiz to‘lovlari va pul oqimi tahlili.2
  4. 4.Biznesni qonuniy rasmiylashtirish va davlat ro‘yxatidan o‘tkazish. Tadbirkorlikning tashkiliy-huquqiy shakllari, Yakka tartibdagi tadbirkor (YaTT), MChJ, oilaviy korxona va kooperativlar, biznesni onlayn ro‘yxatdan o‘tkazish, firma nomi, yuridik manzil va E-IMZO, litsenziya va ruxsatnoma talab qilinadigan faoliyat turlari hamda noqonuniy faoliyatning huquqiy xavflari.2
  5. 5.Tadbirkor qanday soliqlarni to‘laydi va hujjatlarni yuritadi. Kichik biznes uchun mavjud soliq rejimlari, soddalashtirilgan va umumiy soliq tizimi hamda soliq imtiyozlari, my.soliq.uz orqali soliq to‘lovchining shaxsiy kabineti va elektron hisobotlarni topshirish tartibi, birlamchi moliyaviy hujjatlar, hisob-faktura, chek, yuk xati va daromad-xarajat daftarini yuritish qoidalari.2
  6. 6.Biznes-model qanday ishlaydi. Biznes-modelning maqsadi, biznes qanday ishlashi va qanday yo‘l bilan daromad keltirishini rejalashtirish, biznes model sxemasi (Osterwalder Canvas) elementlari, mijozlar, qiymat taklifi, kanallar, resurslar va hamkorlar, bozorda keng tarqalgan zamonaviy biznes modellar, obuna tizimi, franshiza, onlayn platforma, B2B, B2C.2
  7. 7.Mijoz kim va unga nima kerak? Maqsadli mijozlarni segmentlash, yoshi, daromadi, qiziqishi va xarid odatlari bo‘yicha guruhlash, ideal mijoz portretini (Persona) yaratish, ehtiyoj, muammo va xarid qilish motivatsiyasi, bozor hajmini baholash (TAM, SAM, SOM) va dastlabki jalb qilinishi mumkin bo‘lgan potensial mijozlar sonini hisoblash.2
  8. 8.Mahsulotni reklama qilish va mijozga yetkazish. Marketing-miks (4P) konsepsiyasi: mahsulot, narx, sotish joyi va rag‘batlantirishning o‘zaro bog‘liqligi. Zamonaviy va arzon reklama kanallari: raqamli marketing, ijtimoiy tarmoqlar (SMM) va maqsadli (targeted) reklama. Mahsulotni mijozga yetkazish (distributsiya) kanallari va logistika jarayonini to‘g‘ri rejalashtirish.2
  9. 9.Savdo jarayonini tashkil etish va mijozlar bilan ishlash. Savdo voronkasi (Sales Funnel) tushunchasi: qiziqish uyg‘otishdan to xarid va sodiqlik bosqichigacha. Mijozlar bilan samarali muloqot qilish, muzokaralar olib borish va e’tirozlar bilan ishlash texnikasi. Savdoni avtomatlashtirish: CRM tizimlari va mijozlar bazasini yuritishning biznes uchun ahamiyati.2
  10. 10.Mahsulot narxini shakllantirish. Tannarx tushunchasi: mahsulot yoki xizmatni ishlab chiqarishdagi to‘g‘ri va egri xarajatlar. Narx belgilash metodlari: xarajatlarga asoslangan, raqobatchilarga yo‘naltirilgan va qiymatga asoslangan narxlash. Doimiy va o‘zgaruvchan xarajatlarni hisoblash hamda zararsizlik nuqtasini (Break-even point) aniqlash.2
  11. 11.Biznesda pul oqimini rejalashtirish: kirim, chiqim va mablag‘ jalb qilish. Pul oqimi to‘g‘risidagi hisobot (Cash Flow Statement): pulning haqiqiy harakatini va qoldig‘ini kuzatish. Biznesda kassa defitsiti (pul yetishmasligi) tushunchasi, uning sabablari va oldini olish yo‘llari. Aylanma mablag‘larni boshqarish: debitorlik va kreditorlik qarzdorliklari nazorati.2
  12. 12.Biznesda foyda va zarar tahlili. Foyda va zararlar to‘g‘risidagi hisobot (P&L - Profit and Loss): yalpi, operatsion va sof foyda. Pul oqimi (Cash Flow) va Foyda (Profit) o‘rtasidagi farqlar hamda ularning moliyaviy tahlildagi o‘rni. Rentabellik ko‘rsatkichlarini (ROI, ROE, ROS) hisoblash va biznesning iqtisodiy samaradorligini baholash.2
  13. 13.Biznes-reja tuzish va mahsulotni tashqi bozorga olib chiqish. Biznes-rejaning tuzilishi va asosiy bo‘limlari (rezyume, marketing, ishlab chiqarish, moliyaviy reja). Investorlar va banklar uchun biznes-reja taqdim etishning o‘ziga xos talablari hamda mezonlari. Eksport faoliyati asoslari: tashqi bozorlarni tahlil qilish va mahsulotni xalqaro standartlarga moslashtirish.2
  14. 14.Jamoani shakllantirish, xodimlarni boshqarish va xavflarni aniqlash. Startap va kichik biznesda jamoaning roli: asoschilar (co-founders) va ilk xodimlarni tanlash mezonlari. Xodimlarni motivatsiya qilish tizimi (moddiy va nomoddiy) hamda vazifalarni to‘g‘ri delegatsiya qilish. Biznes xavflarini (risklarini) klassifikatsiyalash: moliyaviy, bozor, operatsion va huquqiy risklar.2
  15. 15.Biznes g‘oyani taqdim etish va tadbirkorlik yo‘lini boshlash. Pich-dek (Pitch Deck) tushunchasi: loyihani investorlarga qisqa va lo‘nda taqdim etish strukturasi. "Elevator Pitch" (Liftda taqdimot) texnikasi va 1-3 daqiqa ichida biznes g‘oyaning mohiyatini jozibali ochib berish. Investor va ekspertlarning kutilayotgan savollariga tayyorgarlik ko‘rish hamda moliyaviy so‘rovlarni asoslab berish.2

Independent study · 90 h

  1. 1.O‘zbekiston startap ekotizimining drayverlari va yosh tadbirkorlar uchun amaldagi imkoniyatlar.15
  2. 2.Muvaffaqiyatli ijtimoiy biznes modellari va ularning jamiyatga ta'sirini baholash.15
  3. 3.Business Model Canvas (BMC) yordamida startapning 9 ta blokli modelini loyihalash.15
  4. 4.Yagona sotish taklifi (USP) va raqobatbardosh ustunlikni shakllantirish usullari.15
  5. 5.Kichik biznes sub'ektlari uchun tashkiliy-huquqiy shakllar va ularning o‘ziga xos farqlari.15
  6. 6.Lean Startup va Agile metodologiyalari asosida biznes g‘oyalarni test qilish.15

Assessment (max score)

  • Final exam 5
  • Total 5
  • Midterm 1 5
  • Midterm 2 5

Source: HEMIS. Titles as in HEMIS (in Uzbek). Reading list and grading criteria are in the department's approved syllabus.

Back to curriculum